در ادیان آریایی مثل زرتشتی و برهمنی و بودایی و در مذاهب سامی مانند : یهودی  مسیحیت و اسلام و نیز در بین مردم آفریقا و ساکنین اولیه آمریکا مخصوصا اینکاها آتش از اهمیت و ویژگی خاصی برخوردار است. 

     دانشمند آلمانی وینز در کتاب خود به نام  آیین قدیم ایران و یهودیت می نویسد :  متمدن ترین ملل جهان با وحشی ترین قبایل آفریقا در ستودن آتش با همدیگر هم عقیده اند.

     با عنایت به اینکه در آیین مزدیسنی آنچه آفریده اهورامزدا است و برای جهانیان سودمند می باشد باید ستوده و گرامی داشته شود از اینرو ایرانیان به آذریا آتش دلبستگی مخصوصی داشته اند و آنرا موهبت الهی دانسته شعله اش را فروغ اهورایی می دانند و آتش دان فروزان را در پرستشگاه  ها به منزله محراب قرار داده اند.

     در ریگ وید هندوان و اوستای ایرانیان اسم پیشوای دینی هر دو دسته از آریایی ها آتره ونAthravan می باشد یعنی آذربان. در نزد هندوان آگنی Agni آتش و پروردگار آن است. در یسنا ۳۶ فرگرد ۱ آمده :  آذر میان پروردگار و بندگان واسطه نزدیک شدن به درگاه ایزدی قرار داده شده است. با عنایت به سیر نور در جهان معقولانه ترین عنصر جهت این عمل انتخاب گردیده . در فصل ۲۷ فرگرد ۲۴ بندهش چنین آمده : گل آذرگون ( گل سرخ ) اختصاص به آذر یا آتش دارد .

     در آتش نیایش خرده اوستا می خوانیم : ای خدای هستی بخش دانا این آتش را که در برابر خود گذاشتیم نور آفرینش تو می دانیم و آن را به منزله قبله و پرستش سوی خود گذاشته ایم و به وسیلیه این نور که ذره ای از انوار توست خواستاریم خود را به نور حقیقت تو برسانیم.

     همانگونه که در کتاب تورات آمده  خداوند از میان شعله های آتش در کوه طور با حضرت موسی سخن گفته است . در باب سوم سفر خروج می گوید:   خداوند در شعله از میان بوته ای بر وی ظاهر شد و چون موسی دید که آتش از آن بوته مشتعل است اما سوخته نمی شود به طرف آن رفت و خدا از میان آتش ندا   داد موسی .  وموسی پاسخ داد لبیک ..  در باب چهارم  سفر تثنیهه آیه ۱۲ چنین می فرماید :  خداوندبا شما از میان آتش صحبت کرد .   در آیه ۲۴ همان باب آمده :  یهوه خدایت آتش سوزنده و غیور است . در انجیل از قول یحیی پیامبر راجع به ظهور حضرت عیسی می گوید : من شما را به آب تعمید می دهم لیکن او شما را به روح القدس و آتش تعمید می دهد .   چنانکه در کلیساها همیشه در محراب آن چراغ یا شمع بایدهنگام مراسم مذهبی روشن باشد. همچنان که این یک سنت و باور عمیق و راسخ آنان به روشنایی است .

     در قرآن سوره یاسین آیه ۸۰ چنین آمده  : خداوند متعال چنان خدائی است که قرار داده برای شما از درخت سبز  آتش را که شما از آن حرارت و روشنایی به دست می آورید و گرم می شوید . یا در سوره واقعه آیه های ۷۱ و ۷۲ می فرماید :  آیا می بینید و به نطر دقت توجه   می  کنید به آتشی که آنرا روشن می سازید آیا شما ایجاد کرده اید درخت آنرا یا اینکه ما هستیم ایجاد کننده آن پس در مقابل این نعمت تسبیح یعنی تقدیس و سپاس کن به نام خدای بزرگ خودت . یا در سوره  نور آیه ۳۵ می خوانیم : خداوند نور آسمانها و زمین است .